Planetair Welzijn, de Nieuwe Maatstaf voor Vooruitgang
Edgar Karssing, Tineke Lambooy, Alide Roerink, Veronique Swinkels, Lavinia Warnars
Ruim 50 mensen kwamen bijeen bij co-organisator van de bijeenkomst en host: Nyenrode Business Universiteit in Breukelen. Doel van de bijeenkomst was zoveel mogelijk mensen aansporen het boek te gaan lezen en zo draagvlak te creëren voor een Index voor Planetair Welzijn geïnspireerd op het Earth Charter.
Het tweede deel van de bijeenkomst had een feestelijk karakter, niet alleen omdat we konden toasten op het nieuwe jaar, maar ook omdat drie nieuwe organisaties de overeenkomst ondertekenden als Affiliate van Earth Charter International en daarmee ook het DeelGenootschap Earth Charter Nederland versterken. Natascha Kooiman voor The Conscious Office, Christa Meindersma voor Meindersma Mediation en Anne-Marie Voorhoeve voor The Hague Centre for Global Governance, Innovation and Emergence ondertekenden de overeenkomst en werden van harte welkom geheten.
De winterbijeenkomst
Tineke Lambooy, hoogleraar ondernemingsrecht bij Nyenrode, opende de bijeenkomst met een woord van welkom als host en als co-auteur, samen met Ebba Hooft Toomey, van een hoofdstuk in het boek over Rechten van de Natuur. Het Earth Charter is een belangrijke inspiratiebron voor haar en haar werk.
Christa Meindersma, lid van de Brongroep van het DeelGenootschap Earth Charter Nederland trad op als moderator tijdens de bijeenkomst. Zij nodigde Natascha Kooiman uit, in verwachting van haar kind en oprichter van The Conscious Office. Zij vroeg Natascha het licht aan te steken en haar intentie voor het nieuwe jaar en deze bijeenkomst te delen. Natascha: “Namens mijn kleine, die over 6 weken onder ons is, steek ik dit vuur aan met de intentie dat niet alle stormen in je leven komen om je overhoop te halen, maar sommige stormen ook komen om je pad begaanbaar te maken. Dat helemaal in het kader van huidige ontwikkelingen. Dit kunnen we gebruiken om ons pad op te schonen, en door te gaan met de goede dingen waar we mee bezig zijn.”
Veronique Swinkels, Deelgenoot vanuit InnerPact en lid van de Brongroep Earth Charter Nederland, nam de aanwezigen mee in een inleefoefening: “Neem je favoriete boom in gedachten en stel je voor welke processen er in dit winterseizoen in de boom gaande zijn”.
Alide Roerink presenteerde de doelen en inhoud van het boek, maar niet nadat zij de Nieuwjaarintenties voor 2026 deelde namens Earth Charter International. Belangrijke intenties waaraan we als Earth Charter community in Nederland willen bijdragen: Dagelijkse Actie & Vrede; Verbondenheid met al het Leven op Aarde en Leren voor Transformatie.
Planetair Welzijn
Het actuele en internationaal samengestelde boek onderzoekt het concept van Planetair Welzijn: hoe kunnen wij als individuen, organisaties en samenlevingen bijdragen aan het welzijn van de Aarde en al haar bewoners? En in hoeverre kan het Earth Charter dienen als kompas bij het streven naar Planetair Welzijn?
In een tijd waarin de manier waarop we leven en onze samenleving hebben ingericht steeds vaker botst met de grenzen van onze planeet, groeit de behoefte aan een nieuw perspectief waarin de verbondenheid van mens en Aarde centraal staat: planetair welzijn. Hoe kunnen we als samenleving handelen vanuit zorg, verantwoordelijkheid en verbondenheid met de Aarde? We weten dat het anders moet, maar hoe komen we daar?
Alide lichtte toe dat de publicatie van het boek onderdeel uitmaakt van proces van enkele jaren waarin Earth Charter International het thema Planetary Well-Being heeft uitgediept en aandacht gaf, in een internationale conferentie, onderzoek en dialogen. De term ‘Planetair Welzijn’ stoelt op de onderliggende en overkoepelende pijler van het Earth Charter: ‘Respect en Zorg voor de grotere leefgemeenschap.’ Het geeft uitdrukking aan het noodzakelijk ethisch fundament om te komen tot Planetair Welzijn.
De aanleiding voor dit initiatief van Earth Charter International is dat, terwijl we het 2e kwart van 21e eeuw ingaan, de sociale, ecologische, democratische en spirituele problemen groter zijn dan ooit. Ondanks talloze maatschappelijke initiatieven van onderop, nieuwe technologieën, kennis en beleid. Het is duidelijk dat de meest invloedrijke instrumenten die gebruikt worden om vooruitgang te meten en richten, ons niet de goede richting wijzen. Vooruitgang wordt nog altijd beperkt gedefinieerd in vooral economische termen en gebaseerd op een verouderd maar invloedrijk wereldwijd ‘accounting’ systeem. Wat we willen is een systeem waarin de waarde wordt uitgedrukt van wat werkelijk van belang is, zoals de zorg voor schone lucht, schoon water, een gezonde bodem, beheer van de bossen, productie van gezond voedsel. En ook andere “levens bevestigende” activiteiten, zoals het grootbrengen van kinderen, educatie voor duurzaamheid, zorg voor buren en ouderen in de gemeenschap, duurzaam verantwoord ondernemen en consumeren, regeneratieve landbouw en bevorderen van biodiversiteit etc. Verbeelden en vervolgens evalueren (meten) wat er werkelijk toe doet om het welzijn van de onze levende planeet Aarde te bevorderen, daar gaat het om in dit boek.
Een nieuwe index
‘Planetair Welzijn’ wordt in het boek in 20 bijdragen van auteurs uit alle delen van de wereld belicht. Alle bijdragers stellen en illustreren dat het Earth Charter met haar 4 pijlers een goede basis biedt voor indicatoren van Planetair Welzijn.
De onderling samenhangende principes voor een duurzame leefwijze, zoals samengebracht in het Earth Charter, kunnen dienen als een gedeelde standaard door middel waarvan de acties van individuen, organisaties (w.o. bedrijven), regeringen en transnationale instituties kunnen worden geïnspireerd én geëvalueerd.
Sommige bijdragen in het boek belichten de voorwaarden voor Planetair Welzijn. Zoals Fritjof Capra en Jeremy Lent die schetsen hoe een ‘Ecologische Civilisatie’ eruitziet; met generatieve landbouw, de inzet van steden en lokale gemeenschappen. En vooral door de misvatting te doorbreken dat de mens de natuur kan beheersen en er los van staat. Waar het in het boek om gaat is dat niet de economie, maar de gezondheid van alle levende systemen op Aarde, waar de mens onlosmakelijk onderdeel van uitmaakt, het fundament is.
Een ander voorbeeld uit het boek is de bijdrage van Carol Ann Hilton met haar pleidooi voor een toekomst gebaseerd op “indigenomics”; inheemse economie waarin geen onderscheid bestaat tussen economie en ecologie. Andere bijdragen hebben meer betrekking op wat er op nationaal niveau gebeurt. Zo is er een boeiende bijdrage over Costa Rica, waaruit blijkt dat de keuzes die Costa Rica heeft gemaakt voor investeringen in het onderwijs en de gezondheidszorg in plaats van in defensie, heeft geleid tot herbebossing en een keuze voor duurzaam kleinschalig toerisme.
Alle bijdragers in het boek bevestigen dat het Earth Charter een goede basis is voor een nieuwe Index. Daarbij noemen vrijwel alle auteurs dat de mate waarin landen Rechten van de Natuur toekennen in wetgeving en beleid niet mag ontbreken.
Het boek is extra relevant, sinds in september 2024 de VN de onafhankelijke High-level expert groep instelde, die als opdracht heeft om met aanbevelingen te komen voor een beperkt aantal indicatoren te komen die ‘Beyond GDP’ gaan, en die zowel toepasbaar zijn op nationaal niveau als mondiaal.
In 2008 ontwikkelde Earth Charter International een ‘Earth Charter Assess’, vooral bedoeld als zelfevaluatie voor organisaties (w.o. bedrijven) en individuen. Nu is de ambitie te komen tot een Planetair Welzijn Index, daarbij gebruik makend van geschikte data en meetinstrumenten die er al zijn. Waarbij niet alleen naar feiten en cijfers moet worden gekeken, maar ook ethische aspecten en ervaringen worden meegenomen. En vooral, die het holistisch perspectief van het Earth Charter omvatten, en dus niet alleen gericht op één of enkele thema’s.
Goede voorouder zijn vraagt geen heroïsche daden
Ook over Nederland is er een bijdrage in het boek opgenomen, geschreven door Alide Roerink en Veronique Swinkels. Zij baseerden zich op meer dan twintig dialogen gehouden in de periode 2020–2024 met ruim tweehonderd deelnemers.
Veronique Swinkels presenteerde het hoofdstuk in het boek over Nederland. Kort samengevat stelde Veronique dat Nederland geen gebrek heeft aan kennis of ideeën, maar aan verankering: het structureel opnemen van waarden als zorg, welzijn en planetaire grenzen in wetgeving, beleid, begrotingen, instituties en dagelijkse praktijk. Goede voorouder zijn vraagt geen heroïsche daden, maar het consequent anders ontwerpen van systemen. In het hoofdstuk over Nederland noemen we vier samenhangende verschuivingen die daaraan ten grondslag zouden moeten liggen:
~ een economie gericht op welzijn in plaats van op groei;
~ ecologische geletterdheid en rechten van de natuur;
~ inclusieve democratische dialoog met jongeren en toekomstige generaties én
~ nieuwe, radicalere vormen van samenwerking.
Samen schetsen deze verschuivingen een richting naar een veerkrachtige, relationele en toekomstbestendige samenleving, zoals verder uitgewerkt in de column die Veronique Swinkels uitsprak tijdens de bijeenkomst.
De volledige bijdrage van Veronique is hier te lezen, in het Engels. 
Rechten van Natuur
Prof. dr. Tineke Lambooy leverde haar bijdrage aan de bijeenkomst door allereerst meer in te zoomen op het Earth Charter. Waarna ze haar hoofdstuk in het boek over de Rechten van Natuur presenteerde, door haar geschreven samen met Ebba Hooft Toomey (BA, BSc).
Het hoofdstuk, getiteld "Het vaststellen van de Rechten van de Natuur als indicator voor Planetair Welzijn", richt zich op de integratie van de "Rechten van de Natuur" (Rights of Nature; RoN; Ecojurisprudentie) als indicator voor respect en zorg voor de gemeenschap van leven in de index voor planetair welzijn van het Earth Charter. De centrale doelstelling van het boek is de ontwikkeling van een "Index voor Planetair Welzijn" die de bijdragen van een land aan de vier pijlers van het Earth Charter evalueert.
Voor de Planetaire Welzijnsindex op basis van het Earth Charter is er behoefte om de volgende indicatoren op te nemen:
- De mate van implementatie van de Rechten van de Natuur/Ecojurisprudentie per land.
- Impact van deze nieuwe juridische kaders op milieu-, sociale en bestuurlijke resultaten.
Door deze meetinstrumenten te ontwikkelen, zal de Index de manier waarop vooruitgang wordt gemeten transformeren, en verder gaan dan traditionele economische indicatoren naar een holistische evaluatie van de gezondheid van de planeet.
Hoe vertalen we mooie waarden
Edgar Karssing, hoogleraar Filosofie, Beroepsethiek en Integriteitsmanagement aan Nyenrode Business Universiteit, leverde de key-note lezing tijdens de bijeenkomst.
In zijn bijdrage verkent Edgar Karssing de vraag hoe wij goede voorouders kunnen zijn, geïnspireerd door Roman Krznarics boek De goede voorouder. Deze vraag vormt een antwoord op een bredere zorg: hoe vertalen we mooie waarden – zoals verwoord in het Earth Charter – naar daadwerkelijk handelen?
Karssing grijpt eerst terug op Adam Smith als moraalfilosoof én econoom. Smith zocht naar manieren waarop een samenleving vreedzaam en rechtvaardig kan functioneren, met instituties die zowel het goede in mensen stimuleren als schadelijk gedrag begrenzen. Zijn werk laat zien dat moreel bewustzijn en economische ordening samen moeten gaan. Ook recht is volgens Smith onmisbaar voor een goed functionerende samenleving.
De lezing verbindt deze inzichten met het Earth Charter, dat richting geeft aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Instituties kunnen hierbij helpen, maar minstens zo belangrijk is het activeren van ons geweten: empathie en verbeeldingskracht stellen ons in staat rekening te houden met anderen. De grootste uitdaging is empathie met toekomstige generaties: hoe kunnen we ons inleven in mensen die nog niet geboren zijn?
Krznaric biedt handvatten om langetermijndenken te cultiveren, waaronder mentaal tijdreizen, kathedraaldenken, het ontwikkelen van een erflatersmentaliteit en intergenerationele rechtvaardigheid. Karssing noemt diverse initiatieven die dit kunnen ondersteunen, zoals de Toekomststoel, de Nationale Toekomstcursus, de WRR workshop en het Lab Toekomstige Generaties. Ook instituties als ‘bewakers van de toekomst’ kunnen toekomstige generaties vertegenwoordigen in besluitvorming.
Goed voorouderschap betekent een nalatenschap creëren door dagelijkse keuzes—in consumptie, politiek, werk en gemeenschap. Het vraagt een verschuiving van ik, hier, nu naar iedereen, overal, altijd. Hoewel de uitdagingen groot zijn, blijft Krznaric hoopvol: radicale verandering is mogelijk als we het samen doen. Het pad van de goede voorouder ligt open; het is aan ons om het te bewandelen.
Dialoog
Na een tijd te hebben geluisterd, werden alle aanwezigen gevraagd en geraakt door de vraag, wat zij over Planetair Welzijn te zeggen hebben. Er is gesproken over macht en geopolitiek: hoe ga je om met de realiteit die vaak keihard ingaat tegen het streven naar Planetair Welzijn?
Hoe brengen we stem, en macht, aan degenen die niet kunnen spreken om de boodschap van Planetair Welzijn uit te dragen en te bekrachtigen? Hoe brengen we stem en kracht aan degenen die kunnen spreken maar genegeerd of gekleineerd worden? Natuur, toekomstige generaties, inheemse en lokale bevolking?
Van al deze stem en kracht gerechtigden, waren aanwezig: Natuur die ons buiten en op de campus van Nyenrode omringt in de gedaante van bomen, planten, gevogelte en ander gedierte. Daar werd naar geluisterd, en voor gesproken. Dan waren er twee toekomstige generaties: één pas geboren en de ander nog even in de buik. En er waren speciale deelnemers uit de Surinaamse gemeenschap, verbonden aan Deelgenoot Inheems Kennis Centrum Internationaal, met Sherlien Sanches.
Vier Windesheim Hogeschool studenten, waarvan er twee aanwezig waren, Blagovesta Tzaneva en Giovanni Macchioni, presenteerden waar ze de afgelopen maanden onderzoek naar hebben gedaan, met als thema “Earth Charter x Value Creators, Creating Value in the Horticulture System”.
Hun onderzoeksvraag luidde: ‘Hoe kunnen gemeenschappelijk gedreven, kleinschalige, regeneratieve horticultuur initiatieven geïntegreerd worden in het lokale EU voedselsysteem dat de samenwerking versterkt tussen en met agrariërs en de consument meer vertrouwen krijgt?’
Ze hebben daarbij een assessment tool gemaakt op basis van de Earth Charter principes en dat toegepast op hun studie. Ze willen deze tool en hun studie verder de wereld in brengen. Helpen jullie ook mee? Zie ook dit artikel gepubliceerd op de website van Earth Charter International.
Er waren een aantal positieve en interessante reacties uit de zaal. Waaronder van een agrariër uit de Flevopolder. Hij bevestigde dat landbouw een weerbarstige praktijk is, niet alleen op gebied van het veranderende weer en milieu omstandigheden (het fysieke), maar ook op gebied van (grond)politiek en beleid. Veranderend beleid leidt tot lastige praktijk. Ondertussen had hij ook vele rode en witte kolen meegenomen omdat er een overschot van is deze winter.
Worldconnectors bestuurslid Rembrandt Zegers droeg bij aan de dialoog door de vraag te stellen welke kwaliteiten men nodig heeft om verschillende werelden te verbinden en ook om mens en Aarde te verbinden. Daarop werd gesproken over eigenwijs optimisme, ‘nudging’, transparantie, echte interesse in een ander en delen. Ook over intuïtief leiderschap, lef, relationeel welzijn, en uiteindelijk natuurlijk van idee, naar actie!
Het is tijd voor daadkrachtig handelen
Het is tijd voor daadkrachtig handelen, alles voor het welzijn van de planeet! Geef je stem kracht, werk samen om jouw stem en die van anderen van invloed te laten zijn. Kom op voor de toekomst van allen.
Co-organisatoren bijeenkomst:
~ Nyenrode Business Universiteit
~ Vereniging Worldconnectors, Affiliate Earth Charter
~ DeelGenootschap Earth Charter Nederland.
Dank aan Deelgenoten Cor Noltee (Friends of the Forest), Odette Oosterkamp (Earth Charter Young Leader en lid van de Brongroep Earth Charter Nederland) en Wim Oolbekkink (SBI Landgoed Zonheuvel en lid van de Brongroep Earth Charter Nederland) voor de foto’s, Lavinia Warnars van Vereniging Worldconnectors, Affiliate Earth Charter .
—-